Gjysmë milioni më pak: sfida demografike e Shqipërisë

Regjistrimi i vitit 2023 nxori një të vërtetë të vështirë: popullsia e Shqipërisë kishte rënë në rreth 2.4 milionë banorë, gati 15 për qind më pak se një dekadë më parë. Të paktën gjysmë milioni njerëz u larguan. Kjo është një nga sfidat më të thella që përballon vendi, dhe e vetmja mënyrë për ta trajtuar është ta shohësh të tërën, jo vetëm një fajtor.

Le të fillojmë me kontekstin, sepse ai ka rëndësi për një vlerësim të drejtë. Rënia demografike nuk është fenomen vetëm shqiptar; ajo prek gjithë rajonin e Ballkanit Perëndimor dhe pjesë të mëdha të Evropës Lindore. Popullsia po plaket, lindshmëria po bie nën nivelin e zëvendësimit, dhe të rinjtë po largohen drejt tregjeve me paga më të larta. Të ngarkosh një qeveri të vetme me përgjegjësinë e plotë për një trend kaq të gjerë do të ishte i thjeshtëzuar. Kjo është një dinamikë strukturore që kërkon zgjidhje afatgjata, jo faj politik i momentit.

Megjithatë, konteksti nuk është alibi. Fakti që trendi është rajonal nuk e zvogëlon urgjencën për Shqipërinë. Kur mosha mesatare rritet ndjeshëm, kur mbi dy të tretat e shqiptarëve në moshë pune thonë se do të largoheshin po të kishin mundësi, dhe kur ikin mjekë, infermierë e specialistë, ekonomia humbet pikërisht kapitalin njerëzor mbi të cilin ndërtohet e ardhmja. Kjo është një humbje që nuk matet vetëm me numra, por me kapacitetin e vendit për t'u zhvilluar.

Njerëzit nuk largohen sepse nuk e duan vendin; largohen sepse kërkojnë mundësi. Përgjigjja ndaj emigrimit nuk është të mbyllen dyert, por të krijohen arsye për të qëndruar.

Këtu qeveria ka njëkohësisht një arsyetim dhe një detyrë. Arsyetimi është se rruga drejt BE-së, rritja ekonomike dhe bumi turistik janë pikërisht mekanizmat që, me kohë, mund të krijojnë mundësi dhe të ngadalësojnë largimin. Ky argument ka bazë: integrimi dhe zhvillimi janë kushtet e mbajtjes. Detyra është që këto mundësi të bëhen të prekshme për të rinjtë sot, jo vetëm premtim për të nesërmen.

AISP vlerëson se Shqipërisë i duhet një strategji kombëtare e mbajtjes dhe e kthimit, e trajtuar me seriozitetin e një prioriteti kombëtar. Kjo do të thotë: kushte reale pune dhe pagesa për profesionistët e shëndetësisë dhe arsimit, që të mos i japin sistemet e huaja dijen që Shqipëria e ka paguar; nxitje për sektorët me vlerë të lartë ku të rinjtë mund të fitojnë paga konkurruese pa u larguar; politika familjare që e bëjnë të mundur rritjen e fëmijëve; dhe një program serioz lidhjeje me diasporën, që largimi të kthehet në qarkullim dijeje dhe investimi.

Rënia demografike është një provë afatgjatë që asnjë qeveri nuk e zgjidh brenda një mandati. Por drejtimi mund të vendoset që sot. Nëse zhvillimi ekonomik dhe integrimi evropian shndërrohen në mundësi konkrete për të rinjtë, Shqipëria mund ta ngadalësojë hemorragjinë. Përndryshe, të gjitha arritjet e tjera do të ndërtohen mbi një vend që zbrazet. Njerëzit janë pasuria e parë e çdo kombi, dhe mbajtja e tyre është beteja që vlen më shumë se çdo tjetër.

Ky tekst pasqyron qëndrimin analitik të AISP. Të dhënat demografike janë verifikuar përmes INSTAT, regjistrimit 2023, UNFPA dhe Tirana Times.