Bumi bregdetar: mrekullia turistike dhe çmimi i saj

Turizmi shqiptar po jeton një bum historik. Në vitin 2024, vendi priti rreth 11.7 milionë vizitorë të huaj, një rritje e jashtëzakonshme, dhe të ardhurat nga turizmi kaluan një çerek të ekonomisë. Ky është një sukses i vërtetë. Por çdo bum ka edhe një çmim, dhe pjekuria qëndron në menaxhimin e tij.

Suksesi ekonomik nuk duhet nënvlerësuar nga askush. Turizmi është bërë një nga motorët kryesorë të ekonomisë shqiptare, duke sjellë të ardhura, vende pune dhe një dukshmëri ndërkombëtare që para pak vitesh dukej e largët. Investimet në infrastrukturë, si aeroporti i ri i Vlorës, kanë hapur zona të reja për vizitorë. Qeveria e ka paraqitur këtë transformim si dëshmi të një Shqipërie moderne dhe tërheqëse, dhe kjo pretendim ka mbështetje në shifra. Synimi për të arritur miliona vizitorë të tjerë brenda dekadës është ambicioz, por jo joreal.

Njëkohësisht, rritja e shpejtë ka sjellë tensione që nuk duhen fshehur. Ligji i vitit 2024 që lejoi ndërtime turistike në zona të mbrojtura ngriti shqetësime serioze mjedisore, sepse disa nga zonat më të pasura në biodiversitet u bënë të hapura për zhvillim. Prishjet e ndërtimeve, qoftë të atyre pa leje qoftë për t'i hapur rrugë projekteve të reja, kanë prekur familje dhe komunitete, ndonjëherë me pak kohë njoftimi. Këto kosto njerëzore dhe mjedisore janë reale dhe meritojnë vëmendje të njëjtë me shifrat e vizitorëve.

Zhvillimi që shkatërron atë që tërheq vizitorët është zhvillim që gërryen vetveten. Bregu shqiptar është aseti; ta mbrosh atë është vetë strategji ekonomike, jo pengesë ndaj saj.

Është e drejtë të pranohet se një pjesë e prishjeve ka logjikë ligjore: ndërtimet pa leje kanë qenë prej kohësh një problem i rëndë për urbanistikën shqiptare, dhe vendosja e rendit është përgjegjësi e shtetit. Por mënyra ka rëndësi. Kur prishjet bëhen shpejt dhe pa procedura të qarta e të drejta, ato rrezikojnë ta shndërrojnë një veprim të ligjshëm në padrejtësi të perceptuar. Rendi ndërtohet me ligj dhe me proces, jo vetëm me buldozer.

AISP vlerëson se Shqipëria ka nevojë për një model zhvillimi që e sheh natyrën si kapital, jo si pengesë. Kjo do të thotë: vlerësime të plota mjedisore para çdo projekti në zona të ndjeshme; planifikim urban afatgjatë që parandalon ndërtimet pa leje para se të bëhen problem; dhe procedura të drejta e transparente kur prishja është e domosdoshme, me trajtim të denjë të familjeve të prekura. Turizmi i qëndrueshëm sjell të ardhura për dekada; turizmi që shkatërron mjedisin sjell fitim afatshkurtër dhe humbje afatgjatë.

Bumi turistik është një nga arritjet më të dukshme të Shqipërisë së sotme, dhe qeveria ka të drejtë të krenohet me të. Por qëndrueshmëria e këtij suksesi do të varet nga aftësia për ta menaxhuar rritjen me kujdes, duke mbrojtur pikërisht atë që e bëri bregun shqiptar të dëshirueshëm. Mrekullia turistike do të zgjasë vetëm nëse nuk e harron çmimin e vet.

Ky tekst pasqyron qëndrimin analitik të AISP. Të dhënat mbi turizmin, ligjin dhe prishjet janë verifikuar përmes Bloomberg, BirdLife International, IUCN dhe raportimeve vendore.